Yapay zeka artık hayatımızın her alanında. Artık Google’da bir arama yaptığımızda bile AI özetini okuyor, websitelerini detay bilgi için inceliyoruz veya bir araştırma yapıyorsak Google yerine yapay zeka araçlarına soruyoruz. Her iş toplantısında en az bir defa yapay zeka kelimesi geçiyor.
Reklam sektörü de bu değişimden nasibini aldı. İş akışlarında yapay zeka ile verimlilik artırılıyor, analiz ve raporlama süreçleri yapay zeka araçlarıyla kısalıyor ve içerik üretiminde de yine yapay zeka kullanılıyor.
Örnek Senaryo: Bir ajans, kampanya görselini yapay zeka ile üretiyor. İçerik, marka tarafından onaylanıyor ve yayınlanıyor. Görsel viral oluyor ancak sonra ortaya çıkıyor ki görsel, başka bir sanatçının eserinden beslenmiş ve yüksek oranda benzerlik içeriyor. Kim sorumlu olacak?
Bu yazıda yapay zeka ile üretilen içeriklerde telif hakkı sahipliği, sorumluluk zinciri ve sözleşme altyapısını ele alıyoruz.
I. Yapay Zeka İçeriği Nedir?
Yapay zeka içeriği tek tip değil. 3 temel türden bahsedilebilir:
- Tamamen AI üretimi: Kullanıcı prompt girer, içeriğin tamamı model tarafından üretilir.
- İnsan destekli AI üretimi: İnsan tarafından girilen bir prompt ile model bir taslak oluşturur. İnsan bu taslağı düzenler.
- AI destekli insan üretimi: Asıl üretim insan emeğine dayalı olmakla birlikte renk, arka plan düzenleme veya senaryo oluşturma gibi yardımcı işlevlerde AI araçlarından yararlanılır.
Bu ayrım, telif hakkı sahipliğini belirlemek açısından kritik bir rol oynuyor. İçeriklerde AI araçlarının kullanım alanı ve düzeyine göre, eser sahibini belirlemek ve telif hakkının varlığı şekil değiştiriyor.
Yapay zeka ile üretilen her içerik, telif hakkı bakımından aynı değildir.
Güncel durumda, tamamen AI tarafından üretilen içeriklerde telif hakkı korumasından yararlanılamaması sonucu doğarken insan destekli AI üretimi ile AI destekli insan üretimi olduğunda, somut olay özelinde farklı değerlendirmeler yapılabilir.
II. Telif Hakkı Kime Ait, Eser Sahibi Kim?
Bu sorunun yanıtı için alternatif senaryolar üzerinden ilerleyebiliriz.
Senaryo I: Ajans / Influencer AI ile içerik üretiyor ve markaya teslim ediyor
Tamamen AI üretimi olan içeriklerde, FSEK kapsamında eser değerlendirmesi yapılamıyor. Ortada eser yoksa, eser sahipliği ve telif hakkından da bahsedilemiyor.
Marka & ajans / içerik üretimi sözleşmesinde, içerik hakkı devrine dair bir düzenleme olsa dahi bu madde boşlukta kalıyor.
Özetle marka, içeriği sözleşme üzerinden devralıyor ancak eser sahipliği ve kullanım hakkı hukuken belirsizliğini koruyor.
Senaryo II: İçerik üretici AI modeli tarafından üretilen çıktıda önemli ölçüde düzenlemeler yapıyor.
Burada eser sahipliği kesin biçimde var, denilemese de “önemli ölçüde düzenleme” değerlendirmesi öne çıkıyor. İnsan katkısının, AI desteğini geride bıraktığı bir aşamada, eserin varlığından bahsedilebilir.
Üretilen içerik modelin eğitim sürecinde kullanılan başka eserlere benzer veya onlardan üretilmişse de burada 3.taraf telif hakkı ihlali ihtimali yüksek olacaktır. Ajans, içerik üretici veya markanın bu ihlalden habersiz olması, bu kişileri sorumluluktan kurtarmıyor.
Senaryo III: İçerik üretimi tamamen insan tarafından yapılıyor ancak AI modelleriyle ufak ölçüde düzenlemeler yapılıyor
Eser üretimi insan üretimi yoğunlukta ise de, insanın özgün çalışmasının bir sonucu olarak değerlendirilebiliyorsa burada eserin varlığından ve eser sahipliğinden bahsedilebilir.
Basit düzeyde AI etkisi, eserin tek başına eser olma vasfının yitmesine neden olmayacaktır.
III. Sorumluluk Zinciri
Bir AI içeriği, telif hakkı ihlali veya benzeri bir adli veya idari ceza tehdidi ile karşılaştığında sorumluluk zinciri şu şekilde işliyor:
Influencer: İçeriği üreten ve teslim eden taraf olarak birincil muhatap olacaktır. Sözleşme ilişkisine göre, AI kullanımı kısmen veya tamamen yasaklanmış ise içerik üretiminde AI kullanımı sözleşmeyi ihlal kapsamında olabilir. Böyle bir yasağın bulunmadığı hallerde, AI kullandığı alanları ve aşamaları beyan etmesi tercih edilir.
Ajans: Markaya karşı birincil muhatap olacaktır. Influencer eylemlerinden doğan sorumluluktan muaf tutulması, bu muafiyetin sözleşmeyle yazılı hale getirilmesi önceliklidir. Influencer ile ilişkisinde de yine sözleşmeye dayalı bir ilişki kurulması önerilir.
Marka: İçeriği onaylayan ve/veya yayınlayan taraf olarak sorumlu olabilir. Sözleşmede sorumluluk devri, ikili ilişki bakımından etkili olsa da 3.kişilere karşı doğrudan sorumluluğu değerlendirilir.
Tarafların birbirleri ile olan iş ilişkilerinin zarar görmemesi için, içeriklerde AI kullanımı ile olası kullanımlardaki uygulama rehberlerinin sürecin başında oluşturulması önemlidir.
IV. Ne Yapmalı?
Hukuki riskleri sıfıra indirmek, pratikte mümkün değil. Bununla birlikte riskleri önceden görebilmek, olası sonuçları değerlendirmek ve yönetilebilir kılmak son derece mümkün ve gerekli.
A. Sözleşmesel Adımlar
Sözleşmelerde, taraflar arasındaki ilişkinin niteliği ve öngörülen iş akışına bğalı olarak, AI kullanım süreci, özgün içerik garantisi olup olmadığı, içerik onay süreci ve sorumluluk maddelerinde sınırlandırmalar kritik.
B. Operasyonel Adımlar
Gerek marka gerek ajans tarafında AI politikalarının oluşturulması ve yayınlanması, içerik üreticilerin / ajansların AI kullanım beyanı, markaların içerik onay aşamasında AI analizi operasyonel açıdan ilk atılabilecek adımlardan.
Sonuç
Yapay zeka araçları içerik üretimini kolaylaştırıyor, hızlandırıyor ve prodüksiyon maliyetini düşürüyor. Bu doğru. Ancak hukuki boşluklarda sorumluluk üstlenmiyor, sorumluluk yine insana ait kalıyor.
Bu alanda henüz düzenleyici çerçevelerin olgunlaşmaması, hala gri alanların bulunması tüm bu sorulara kesin yanıtlar verilmesinin önüne geçiyor. Hukuki taraftaki boşluk, kurallara uygun hareket etmeyen taraflar için ciddi sorunlar yaratabilir.
Zira hukuki sorumluluk söz konusu olduğunda “ben bilmiyordum” veya “içeriği ben üretmedim” savunması yeterli değil.
Ajansınızın AI içerik süreçlerine dair bir hukuki altyapısı var mı?
Marka sözleşmelerinizde içeriklerde AI kullanımı düzenlendi mi?
İçerik üretici olarak AI kullanımlarınızı beyan ediyor musunuz?
Bu sorulara dair belirsizlikler varsa, bunları kısa sürede gidermek sonrasında karşınıza çıkabilecek adli ya da idari cezalardan her zaman daha ucuz olacaktır.
Sorularınız varsa İletişim sekmesinden bize ulaşabilir ve randevunuzu oluşturabilirsiniz.
*Bu yazı hukuki tavsiye niteliği taşımamakta olup mevcut dava dosyaları veya danışmanlık talepleriniz için profesyonel danışmanlık alınması önerilir.