İnternet Gazeteciliği ve Gazetecilerin Hakları

I. GİRİŞ

Son yıllardaki dijitalleşme furyası nedeniyle gazeteler ve gazetecilik mesleği de internet ortamına taşınmış oldu. Bu doğrultuda, halihazırda ulusal ve yerel basılı yayın yapan gazeteler, kendi web siteleri ve mobil uygulamalarında internet gazeteciliğine geçerken sadece internet üzerinden gazetecilik faaliyeti yürüten web siteleri de mevcudiyetini sürdürmekte. Ancak burada, gazetecilik faaliyetini gerçekleştiren gerçek kişiler yönünden uygulamada birtakım sorunlar meydana gelmektedir. Zira internet ortamında gazetecilik yapan kişiler, kanun koyucu nezdinde “gazeteci” olarak sayılmamaktadır.

Okumakta olduğunuz bu yazıda, kanun koyucunun gazeteci tanımından başlanılmak suretiyle internet gazeteciliği hususunda genel bilgi verilecektir.

II. İNTERNET GAZETECİLİĞİ NEDİR ?

Yürürlükte bulunan 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun m.1 uyarınca;

Bu Kanun hükümleri Türkiye’de yayınlanan gazete ve mevkutelerle haber ve fotoğraf ajanslarında her türlü fikir ve sanat işlerinde çalışan ve İş Kanunundaki “işçi” tarifi şümulü haricinde kalan kimselerle bunların işverenleri hakkında uygulanır.

Bu Kanunun şümulüne giren fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışanlara gazeteci”  denmektedir.

Kanun koyucunun bu tanımı uyarınca, bir kişinin gazeteci sıfatına haiz olabilmesi için;

  • Türkiye’de yayınlanan gazete ve süreli yayın (mevkute) yapan haber ve ajanslarda çalışma
  • fikir ve sanat işini ifa etme
  • İş Kanunu’ndaki “işçi” tanımına uymama,

şartlarını bulundurması gerekmektedir.

Bununla birlikte her ne kadar kanun uygulamaları nezdinde bir bağlayıcılığı olmasa da gazetecilik tanımına ilişkin Türkiye Gazetecilik Hak ve Sorumluluk Bildirgesi bulunmaktadır. Burada gazeteci olarak tanımlanabilecek kişiler;

“düzenli bir şekilde, günlük yahut süreli bir yazılı, görüntülü, sesli, elektronik veya dijital basın ve yayın organında; kadrolu, sözleşmeli ya da telif karşılığı; haber alma, işleme, iletme veya görüş, fikir belirtme görevi üstlenen ve asıl işi ile başlıca geçim kaynağı bu olup çalıştığı işletme ile ilgili yasalar karşısındaki konumu bu tanıma uygun olanlar” olarak belirtilmiştir.

Uygulamada temel sorun; haber alma, işleme, iletme veya görüş, fikir belirtme görevi üstlenen yani gazetecilik faaliyetini yerine getiren kişilerin salt bu faaliyeti internet ortamında yürütmeleri ve kanun koyucunun teknolojik gelişmeler ışığında güncellenmemiş olan metni nedeniyle söz konusu kişilerin bir basın çalışanı ile farklı muameleye tabi tutulması hakkındadır.

Zira Yargıtay kararları göstermektedir ki, bazı işverenler internet gazeteciliği yapan çalışanlarını İş Kanunu hükümlerine tabi tutmakta ve bu çalışanların iş sözleşmesinden doğan hak ve sorumluluklarının yine İş Kanunu çerçevesinde değerlendirmektedir. Üzülerek belirtmekteyiz ki, yürürlükte bulunan mevzuatımızda internet gazetecileri yönünden ciddi boşluklar bulunmaktadır.

Uygulamada Basın İş Kanunu olarak belirtilen ve yukarıda değindiğimiz 5953 sayılı Kanun gereğince gazetecilerin “Türkiye’de yayınlanan gazete ve süreli yayın (mevkute) yapan haber ve ajanslarda çalışması” zorunlu kılınmıştır. Aksi halde bu kişilerin gazeteci sıfatına haiz olduğu kabul edilemez. Ne var ki, çalıştığı şirketin web sitesinde o şirkete (belki de faaliyet gösterilen alan hakkında) ait haber yayını yapan veya herhangi bir ajanstan ayrı olarak bir web sitesi üzerinden gazetecilik faaliyetinde bulunan kişiler  de mevcuttur. Ve bu kişilerin yapmış olduğu faaliyet de gazetecilik olmasına rağmen mesleğin kendilerine sağlayabileceği haklardan mahrum bırakılmaktadırlar.

Ancak belirtmemiz gerekir ki, mevzuattaki boşluğa rağmen Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 2017/43471 E. 2017/28825 K. sayılı kararında “davacının internet gazetesinde editör olarak çalıştığı anlaşıldığından çalışmalarının 5953 sayılı Basın İş Kanunu kapsamında değerlendirilmesi gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.” hükmü mevcuttur. Karar metninden anlaşılacağı üzere, internet gazeteciliği yapan kişilerin Basın İş Kanunu çerçevesinde gazeteci olarak değerlendirilmesi ve bu kişilere İş Kanunu bağlamında “işçi” olarak değil “gazeteci” sıfatından doğan hakları tanınmalıdır. Aksi takdirde, kanun koyucunun teknolojik gelişmelere ayak uyduramamış olması internet gazeteciliği kimliğini taşıyan kişilerin hak kaybına sebebiyet verecektir.

III. SONUÇ

İnternetin hızla gelişmesi ve toplumun bu hızlı dünyaya adapte olması ve hatta tabiri caizse gözünü internet ve akıllı telefonlarla açması yıllardır süregelen alışkanlıkların da değişikliğe uğramasına yol açmıştır. Söz konusu değişikliklerden biri de gazetecilik alanında meydana gelmiştir. Şöyle ki, günümüzde gazete okuyanların çoğunluğu fiziken basılı gazeteleri okumak yerine gazetelerin internet sayfalarını ya da basılı gazetelerden bağımsız olan ancak yine de gazetecilik faaliyeti sürdüren web sitelerini tercih etmektedirler. Hal böyle olunca, son dönemlerde “internet gazeteciliği” diye bir kavram ortaya çıkmıştır.

Bu doğrultuda, internet ortamında faaliyet sürdüren gazetecilerin hak ve sorumluluklarının hangi kanuna göre düzenleneceği sorusu sorulmaktadır. Ne var ki, yürürlükte bulunan Basın İş Kanunu’nun yukarıda belirtilen gazeteci tanımı nedeniyle internet gazeteciliği yapanlar gazeteci sıfatına haiz olamamakta ve bu nedenle sıradan bir gazeteciden farklı bir kanuna yani İş Kanunu hükümlerine tabi olmak zorunda bırakılmaktadır.

Uygulamada işverenler bu kişilere her ne kadar İş Kanunu hükümleri uygulama gayreti içinde bulunsalar da bu kişilerin sıfatı gazeteci olup Basın İş Kanunu hükümlerinden yararlanmaları gerekmektedir. Kaldı ki, yukarıda belirtmiş olduğumuz Yargıtay içtihadında da internet gazeteciliği yapan bir şahsın 5953 sayılı Kanuna tabi olması gerektiği yüksek mahkeme tarafından hüküm altına alınmıştır.

Bu bilgiler ışığında, internet gazeteciliği yapan kişilerin iş sözleşmeleri ve iş sözleşmesi yürürlükte olduğu süre zarfında ve bu sözleşmenin feshi işlemlerinde gazeteci olarak kabul edilmesi ve buna bağlı olarak Basın İş Kanunu hükümlerine uygun iş ve işlemler yapılması gerekmektedir.

Daha fazla bilgi ve irtibata geçmek için; İletişim bölümünden gerekli bilgilere ulaşabilirsiniz.